İNEGÖL HAVZASI
Bölgenin en eski jeolojik oluşumu, Paleozoik dönemdeki tektonik hareketler ile Alp Orojenezinin muhtelif dönemlerindeki orojenik (dağ oluşumu) hareketlerden etkilenmiştir.
        İnegöl ovası kuzeyde Küpelitepe (558 m.) ve Karadoğu Tepesi ( 534 m.) ile Yenişehir ovasından ayrılmaktadır. Doğusunda Ağı Dağı (1030 m.), batısında Uludağ ve güneyinde ise Uludağ uzantısı olan Domaniç Dağı (1794 m.) ile çevrelenmiştir.
        İnegöl havzası 148 km2 yüzölçümüne sahiptir. Havzanın uzunluğu 24 km. olup, doğuda Kurşunlu Kasabasından başlayarak batıya doğru Akıncılar Köyüne kadar uzanır. En geniş kesimi olan Hocaköyde ise 9 km. genişliği bulunmaktadır.
        Ovanın zemini alüvyonlarla kaplıdır. Ovanın güneyini kuşatan ve kütlesi granit, gnays ve mermerlerden oluşan Domaniç Dağına kadar olan bölüm, ortalama yükseltisi 700 m. olan tepelik alanları içerir.

YAYLALAR
İnegöl’ün güneyindeki Uludağ’ın eteklerinden,batıdaki Mezit Köyüne kadar çam ormanlarıyla kaplı birçok yayla bulunmaktadır. Bunlar; Taraklı, Bataklı, Arapoturağı, Alaçam, Eğrelti, Yanaklı, Paşaçayırı, Boğazova, Çiçek, Ardıçlı, Paşaalan, Gökgeliş, Sarıçayır ve arpalık yaylalarıdır.
- Boğazova Yaylası
İnegöl’e 20 km. uzaklıkta, 1.200 m. yükseklikte, 78 hektar yüzölçümüne sahiptir. Dağçileği, ve mantar bolca bulunur. Yaylanın sularının bir özelliği de böbrek taşını temizlemesidir. Yaz aylarında şehrin olumsuzluklarından bunalan birçok İnegöllü yaylaya çıkmaktadır.
- Arapoturağı Yaylası
Tahtaköprü Kasabası’nın üst kısmında Domaniç yolu üzerindedir. Yüksekliği 1.200 metre, yüz ölçümü 18 hektardır. Burası çeşitli ağaçlarla süslenmiş bir dinlenme yeridir.
- Alaçam Yaylası
Saadet Köyü’nün üst kısmındadır. 1450 m. yükseklikte, 20 hektar yüzölçümüne sahiptir. Orman işletmesine ait bir dinlenme evi vardır.
 
ORMANLAR
Başlıca ağaç türleri çam, kayın, köknar, meşe, ıhlamur, kestane ve cevizdir. Ormanlardaki ağaç türlerine göre dağılım ise şöyledir: Tahtaköprü civarında %90 kayın, Uludağ civarında %70 çam, %20 kayın, Mezit bölgesi ormanlarında ise %80 kayın, %15 meşe ağaçlarına rastlanmaktadır.
- İnegöl’de Orman Varlığı
         104 bin 447 hektarlık yüz ölçümüne sahip olan ilçemiz orman alanı bakımından ülke ortalamasının üzerinde bir yere sahiptir. Ormanlar genellikle yükseltinin fazla olduğu güneydoğu, güney ve güneybatı yönlerinde ilçeyi çevrelemektedir.Toplam arazinin 46 bin 840 hektarı (%45’i) orman alanı olup, 57 bin 637 hektarlık alan ise ormansızdır. Ormanlık alanın %70’i koru, %30’u ise baltalık vasfına sahiptir.
         Başlıca ağaç türleri çam, kayın, köknar, meşe, ıhlamur, kestane ve cevizdir. Ormanlardaki ağaç türlerine göre dağılım ise şöyledir: Tahtaköprü civarında %90 kayın, Uludağ civarında %70 çam, %20 kayın, Mezit bölgesi ormanlarında ise %80 kayın, %15 meşe ağaçlarına rastlanmaktadır.
- İnegöl Orman İşletme Müdürlüğü ve Çalışmaları
         Orman İşletme Müdürlüğü 1943 yılından beri İnegöl ve Yenişehir ilçelerini kapsayan Bursa Orman Bölge Müdürlüğüne bağlı olarak hizmet veren ülkemizin sayılı işletmelerinden biridir. Orman varlığı ve üretim kapasitesi bakımından mevcut işletme müdürlükleri arasında ilk sıralarda yer alır.
         İşletme müdürlüğüne bağlı 1’i Yenişehir’de olmak üzere 10 adet işletme şefliği, 1 adet koruma ve imalat şefliği vardır.Müdürlüğün sorumluluk sahasında bulunan İnegöl ve Yenişehir ilçelerinin toplam alanı 178 bin 628 hektar olup, bunun 67 bin 730 hektarlık bölümü ormanlık alandır. Bölge sınırları içinde 158 köy ve 5 belde yer almaktadır.

AKARSULAR
        İnegöl’ün akarsu şebekesini Kocadere ve ona çevreden katılan akarsular teşkil eder. Uludağ ve Domaniç dağlarından Karadere, Akdere, Hocaköy Deresi, Bedre Deresi, Akçasu Deresi ve Çamlık Deresi; Ahı Dağı’ndan Değirmen deresi, Dönmez Deresi, Güngörmez Deresi, Karanlık Deresi ve Çayköy Deresi gibi akarsular birbirine paralel olarak havza tabanında Kocadere ile buluşurlar.
        Kocadere de Hamzabey Köyü boğazını aşarak Yenişehir Ovası’na geçer ve Göksu adını alır. Doğuya doğru yönelerek Osmaneli ilçesi yakınlarında Sakarya nehrine ulaşır.
        Bursa Ovası sularını Marmara Denizine gönderirken, İnegöl ve Yenişehir havzalarının akarsuları Karadeniz’e dökülür. Uludağ ve Domaniç dağlarının kuzeye bakan yüksek yamaçları fazla yağış aldıklarından dolayı bu bölgeden çıkan akarsuların debileri fazla ve daimi akarsulardır. Bu akarsulardan Akdere, Hocaköy Deresi, Bedre Deresi, Akçasu Deresi, Mezit Deresi ve kuzeye doğru devam eden Kocadere’nin yataklarında yağışsız mevsimde dahi az da olsa su bulunur. Ahı Dağı’ndan doğan akarsular ise daha kısa boylu ve zaman zaman kuruyan akarsulardır. Bunlar çoğu zaman Kocadere’ye ulaşamadan kaybolurlar.

MAĞARALAR
        İlçemizde yapılan çalışmalarda irili ufaklı 56 adet mağara bulunduğu tespit edilmiştir. Bunlardan 12 tanesi Kültür ve Turizm Bakanlığınca değerli bulunup tescil edilmiştir. Mağaralardan bazılarında eski dönemlere ait yaşam izlerine rastlanmıştır.
        Bu mağaraların başında Hilmiye Köyü Yakınlarındaki Büyük oylat ve Küçük Oylat Mağaraları gelmektedir. Ayrıca Elmaçayır Köyü Yakınlarında Elmaçayır Mağarası ve Delikli Mağara ile, Kıranköy yakınlarında bulunan Koca Mağara sayılabilir. Sayılan bu mağaraların özellikleri “Turizm” bölümünde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.


DAĞLAR VE YÜKSELTİLER
        İnegöl ve çevresindeki dağlar doğu-batı yönünde olup, doğudakı Ahı Dağı merkezli bir makas biçiminde sıralanmıştır. Ahı Dağı ve etekleri, Uludağ ve onun uzantısı Domaniç dağlarına oranla fazla yüksek değildir. Domaniç Dağları’ndan batıya doğru yükselen yeryüzü şekilleri Uludağ’ın yüksek tepeleriyle son bulur. Ahı dağı’ndan batıya gidildikçe ise alçalan tepeler ve platolar görülür.
- Uludağ
       Uludağ 2543 metreye ulaşan doruğuyla Kuzeybatı Anadolu’nun en yüksek yeridir. Ulubat Gölü’nün doğusundan başlar ve kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzanır. Kuzey yamaçları dik kayalıklar ve derin vadilerle kaplıdır. Güney yamaçları ise az eğimlidir. Dağ blokunun ana kütlesi, İnegöl Havzasının tüm sularının toplandığı Göksu (Kocaçay) ile Nilüfer çayı arasında kalır. Uzunluğu yaklaşık 40 km.’yi, genişliği ise 10-18 km.’yi bulur. Güyeydoğuya doğru Domanıç Dağlarına ulaşır. Doğuda ise İnegöl Ovası’nı çevreleyerek Ahı dağı7na yaslanır.
        İnegöl’ü çevreleyen dağ ve platolar içinde en yüksek yer 2470 m. ile Uludağ’da bulunan Kuzyatağı Tepesi’dir. Yine Uludağ’ın eteklerindeki Eğrikan Tepe (2452 m.), Çavuşdüzü Tepe (2117 m.) ve Pilevis Tepe (2025 m.) en yüksek yerlerdir.
- Domaniç Dağları
        Kuzeybatıya doğru Uludağ ile birleşen Domaniç dağları, ortalama 1700-1800 m. yüksekliktedir. (Gürgenyayla 1746 m., Darı Tepe 1745 m., Karabatak Tepe 1641 m., Küçük Tepe 1794 m.) Bu dağlar doğuda Ahı dağı’nın güney uzantısı ile birleşirler.
        Domaniç Dağları Bedre Deresi, Akçasu Deresi, Çandır Deresi, Mezit deresi gibi akarsuların kollarını oluşturan Suludere, Bostan deresi, Cihan Deresi, Kazmut deresi, Oylat deresi, Çepel deresi, Karaburun deresi, Alaçam Deresi gibi dereler tarafından parçalanmıştır.
- Ahı Dağı
        İnegöl’ün doğusunda yer alır. İnegöl Ovası’nın dış çerçevesinin bir bölümünü oluşturan bu dağlık kütle en yüksek kesimlerde 1000 metreyi aşar. (Sakırganlık Tepe 1004 m., kuyubaşı Tepe 1020 m., Deveciyol Tepe 1066 m.)
        Ahı Dağı, Güngörmez Deresi, Köy deresi, karanlık Deresi, Domuz Deresi gibi akarsu kolları tarafından parçalanmış olup, üzeri hafif dalgalıdır.
- İnegöl-Yenişehir Eşiği
        İnegöl’ün kuzeyinde yer alır. Seyrek vadiler tarafından derince parçalanmış ve ortalama yükseltisi 500-600 m. (Küpelidede Tepe 558 m., Karadoruk Tepe 534 m.) olan pir platodur. Bu plato İnegöl ve Yenişehir ovalarını birbirinden ayırır. Eşiğin orta kesiminde her iki ovayı birleştiren İnegöl-Yenişahir birleştirme boğazı yer alır. İnegöl Havzasının sularını toplayan Kocadere bu boğazdan çıkış yapar.
- İnegöl-Bursa Eşiği
        Uludağ ile İnegöl-Yenişehir eşiği arasında olup, İnegöl Ovası’nı Kuzeybatıdan kapayan bir eşik konumundadır. Bu eşik İnegöl Havzası’nı Bursa Havzası’ndan ayırır. Ortalama Yükseltisi 550-600 metredir. (Çamlık Mevkii 570 m., Kurutepe 575 m., Tepetarla 632 m.) Bu sahada alüvyal düzlükler de bulunur. Bunların en büyüğü kazandibi Mevkiinin doğusunda yer alan, içinden Fındıcak Dere (Karadere) ve kollarının geçtiği düzlüktür. Burası bir dağ içi ovası görünümündedir.

İNEGÖL OVASI
        İnegöl Ovası’nın alanı 148 km2’dir. Havza üstünde bulunan Küpeli (558 m.) ile Karadoğu (534 m.) tepelerinin yüksekliği bir plato alanı ile kuzeydeki Yenişehir Ovası’ndan ayrılır. Doğusunda 1030 m. yüksekliğe ulaşan Ahı Dağı kütlesi yer alır. İnegöl Ovası’nın güneyini Uludağ sırasının doğu uzantısı olan Domanıç dağları kütlesi çevreler.
        Domaniç kütlesi ile ova tabanın arasına ortalama yüksekliği 700 m. olan tepelik bir alan girer. Ovanın batısı ise Uludağ7ın yamaçlarıyla çevrelenir. İnegöl ovasının uzunluğu Akıncılar-Kurşunlu arasında 24 km.’yi bulur. Batıdaki genişliği Yenice kasabası yakınlarında 3-4 km., Hocaköy civarında 9 km.’dir. Doğuya doğru gidildikçe genişlik yine azalır ve Kurşunlu civarında 1 km.’ye düşer.

MADENLER VE YER ALTI SU KAYNAKLARI
        Maden Tetkik ve Arama Enstitüsünce yapılan araştırmalar sonucunda İnegöl’de altın, antimon, bakır, kurşun, çinko, demir, manganez, asbest, linyit, kaplıca suyu ve maden suyu tespit edilmiştir.

İKLİM ÖZELLİKLERİ
        İnegöl’ün iklimi Karadeniz ile Akdeniz iklimi arasında geçiş karakteri göstermektedir. Yaz ayları daha çok Akdeniz İklimine benzer. Sıcak ve az yağışlıdır. Kış ayları ise soğuk ve bol yağışlıdır. Kar yağışları normal, don olayları fazladır.
        Yıllık ortalama sıcaklık 12,4 C’dir. Yaz sıcaklık ortalaması 21,9 C, Kış sıcaklık ortalaması ise 2,3 C’dir. Bu güne kadar ölçülen en yüksek sıcaklık 41,2 C ile Ağustos ayına aittir. En düşük sıcaklık ise -22,7 C olarak ölçülmüştür.